Karakasim Köyü - EDİRNE

ÇELTİK ÜRETİMİYLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER

Umut GÜL, TEAE

1.Giriş

Çeltik, kültür bitkileri içerisinde insan beslenmesinde yer alan önemli bir tahıl cinsidir. Çeltik tarımı ilk olarak MÖ 3000’ li yıllarda Hindistan’da başlamış, daha sonra Batı’ya doğru
yayılmıştır. Avrupa’ya gelişi ortaçağa rastlar. Türkiye’ye ise 500 yıl önce geldiği sanılmaktadır.Çeltik bileşiminde az protein bulundurmasına karşın beslenme için gerekli amino asitlerce zengin olması nedeniyle insan beslenmesinde buğdaydan sonra en çok kullanılan üründür (Elçi, vd., 1994). Tropik ve ılıman bölgelerde yaygın olarak tarımı yapılan çeltik su içerisinde yetiştirilen tek tahıl bitkisidir. Diğer tahıl bitkileri su içinde uzun süre yaşayamayıp canlılığını yitirdiği halde, Çeltik suda erimiş oksijeni kullanarak gelişir. Hasadın ardından elde edilen çeltik kavuzları çıkartılarak parlatılır ve beyaz renkli pirinç tanelerine dönüştürülür. Tanelerin görünümünü düzeltmek amacıyla yapılan parlatma işlemi, aslında ürünün besleyici değerinin büyük ölçüde yitirilmesine neden olur. Bu işlem sırasında tanelerin yüzeyini çevreleyen protein, yağ, B vitamini, demir, kalsiyum’ca zengin dış katman kaybolur. Geriye yalnızca nişasta’ca zengin bir ürün kalır (Anonim, 2003). Pirinçte nişasta oranı buğdaydan yüksektir. 100 gram pirinçte 78 gram nişasta, 8 gram protein, 13 gram su, 1 gram kül ve yağ bulunmaktadır. Kolesterol içermemektedir. Düşük miktarda sodyum içermesi nedeniyle kalp-damar ve yüksek tansiyon hastalarına pirinç yemeleri önerilebilir. Mide sorunları olanlar, hazımsızlık çekenler ve karaciğer rahatsızlığı olanlara da pirinç iyi gelmektedir. Pirinç besin maddesi olarak taşıdığı bu değer yanında endüstride de yaygın olarak kullanılmaktadır (Anonim,1998). Pirinç birçok çeşitleri bulunan bir üründür, uzun taneli pirinç, kısa taneli pirinç, orta boy taneli pirinç, aromatik pirinç, basmati pirinç, jasmine pirinç, della pirinç ve tatlı pirinç gibi türleri bulunmaktadır.

2-Dünyada Durum

Dünya’da pirinç özellikle Uzakdoğu ülkelerinde tüketilen bir besin maddesidir. Çeltik üretimi bakımından Çin, Hindistan, Tayland, Bangladeş, Endonezya, ve Vietnam önde gelen ülkelerdir. Ülkemiz verim bakımından dünya ortalamasının üzerinde olup, Japonya ve Çin’den sonra gelmesine rağmen, ekiliş alanı ve üretimi bakımından oldukça gerilerde yer almaktadır. Dünya Çeltik üretiminin yaklaşık %54 ‘ünü Çin ve Hindistan karşılamaktadır. 2002 yılı itibariyle dünya’da toplam üretim 397 milyon ton olup, ortalama verim hektara 3,9 tondur. Çin 124 milyon ton ile üretimde ilk sırayı alırken Hindistan 92 milyon ton ile ikinci sırayı almaktadır.ISSN 1303-8346. Üretimde önemli bir paya sahip olan Çin hektara verimde 5,9 ton ile dünya ortalamasının üzerindedir. Bir başka önemli üretici ülke olan Endonezya ‘da hektara verim 4,4 tondur.

3-Türkiye’de Durum

Çeltiğin işlenmesi sonucu elde edilen pirinç, genellikle herkes tarafından tüketilen bir gıda maddesidir. Türkiye’nin bir çok bölgesi ekolojik yönden çeltik tarımına uygun ve dekardan elde edilen verim, Dünya ortalamasının üzerinde olduğu halde Türkiye çeltikte kendine yeterli değildir. Türkiye’de 31 ilde çeltik tarımı yapılmakla birlikte en çok Edirne, Çorum, Samsun, Sinop, Kastamonu ve İzmir de yapılmaktadır. En fazla üretim 82.455 bin ton ile Edirne de yapılmaktadır. Samsun 23.931 bin ton ile ikinci, Çorum 20.362 bin ton ile üçüncü sırayı almaktadır. Ülkemizde hektara verim ortalama 3.661 tondur. Bölgeler itibariyle üretimin %58’ ini Marmara %37’ini Karadeniz bölgesi Geriye kalan miktarı diğer bölgeler kapsamaktadır.
Ülkemizde pirinç tüketimi dikkate alındığında üretimin yeterli olmadığı görülmektedir. Bu nedenle her yıl iç talebin karşılanması için ithalat yapılmaktadır. Çizelge 4 de Türkiye’nin pirinç ithalatı görülmektedir. 2000 yılından itibaren üretimdeki artışa paralel olarak ithalatta düşüş gözlenmekte 2002 yılında 224 bin ton ithalat yapılmış ve 40 milyon dolar ödenmiştir. Pirinç ithal ettiğimiz başlıca ülke ABD dir.
Kaynak :DİE

4-Genel Değerlendirme

Ülkemizde çeltik ekim alanları ve üretimi artırılamamış, hatta azalmalar meydana gelmiştir. Çeltik 23 Haziran 1936 tarihinde çıkarılan 3039 sayılı Çeltik Ekim Kanunu’na göre ve ilçe düzeyinde oluşturulan çeltik komisyonlarının iznine bağlı olarak ekilmektedir. Ülkemizde pirinç üretimi yurt içi talebi karşılayamamaktadır. Bu nedenle arz açığı ithalat yoluyla kapatılmaktadır. Ülkemizin döviz kaybının önlenmesi bakımından pirinç üretiminin artırılması zorunludur. Sahip olduğumuz tarımsal kaynaklar üretimin artırılmasını sağlayacak düzeydedir. Ancak bunun için pirinç üretiminin teşviki yönünde tedbirler alınmalıdır. Çeltik üreticisi üzerinde olumsuz bir etki yapan pirinç ithalatından alınan fonların, iç piyasada fiyatların düşmesini önleyecek bir düzeyde tutulması sağlanmalıdır. Çeltik ürününün pazarlama aşamasında çiftçilerin karşılaştığı güçlükleri önleyebilmek için TMO alım merkezlerinin zamanında açılması ve alım merkezi elemanlarının uzman kişilerden oluşturulması sağlanmalıdır. Çeltik ekim alanlarının ve üretiminin artırılması için çiftçilerin teşvik edilmelerini sağlayacak en önemli faktör, Çeltik ekim fiyatlarıyla, girdi fiyatları arasında gerekli dengenin kurulması, çiftçilerin üretim maliyetinin altında ürün satmak durumunda bırakılmamasıdır. (Anonim, 1998).